Tarhuntassa — Hitit Krallığı’nın kaybolmuş başkenti

Gazipaşa Gezilecek YerlerTarhuntassa — Hitit Krallığı’nın kaybolmuş başkenti

Tarhuntassa: Hititlerin kayıp başkenti

Tarhuntassa, Hitit arkeolojisinin en büyük gizemlerinden biridir. MÖ 13. yüzyılın başlarında, büyük kral Muwatalli II, imparatorluğun başkentini Hattusa'dan buraya, Güney Anadolu'ya taşıdı. Şehir, onlarca çivi yazısı metninde geçmektedir; burada antlaşmalar imzalanmış, ordular buradan yola çıkmıştır. Ancak Tarhuntassa'nın tam olarak nerede bulunduğu, bugüne kadar kesin olarak bilinmemektedir. Arayışlar yüz yıldan fazladır sürmektedir; Mersin, Konya ve Karaman illerinde adaylar önerilmekte ve her birinin kendi destekçileri bulunmaktadır. Bu, bronz imparatorluğun başkentinin "coğrafi bir hayalet" olarak kaldığı nadir bir durumdur.

Tarih ve önemi

Başkentin Tarhuntassa'ya taşınması, Muwatalli II döneminde, görünüşe göre Mısır firavunu Ramses II'ye karşı ünlü Kadeş Savaşı'ndan (MÖ 1274 civarı) hemen önce veya hemen sonra gerçekleşmiştir. Taşınmanın kesin nedenleri tartışma konusudur; başlıca varsayımlar şunlardır:

1. Askeri-stratejik: yönetim merkezini Suriye savaş sahnesine yaklaştırmak ve Mısır ile çatışmanın arifesinde lojistiği kolaylaştırmak.

2. Dini: Yeni şehrin adını alan (Tarḫuntašša — "Tarḫunt şehri") Gök Gürültüsü Tanrısı (Tarḫunt) kültünün yükselişi.

3. Ekonomik-iletişimsel: Güney deniz yollarının ve Kilikya üzerinden geçen ticaret rotalarının kontrolü.

Muwatalli II'nin ölümünden sonra, halefi Mursili III başkenti Hattusa'ya geri getirdi. Ancak daha sonra Hattušili III, Muwatalli'nin oğlu, prens Kurunta'yı Tarhuntassa'nın bölgesel kralı olarak atadı. Zamanla Kurunta kendini "Büyük Kral" ilan etti — yani fiilen imparatorluk statüsüne talip oldu. Hatti sarayı bu iddialara itiraz etti ve Hatti kaynaklarının ifadesine göre "antlaşmayı gömdü". MÖ 13. ve 12. yüzyılların başında Suppiluliuma II, Hatti'nin "Tarhuntassa kentine saldırıp yağmaladığını" bildirir; bunun ardından başkentin izleri, imparatorluğun kendisiyle birlikte kaybolur.

Tarhuntassa'yı nerede aramalı

Konumlandırma hipotezleri

Yüz yıllık arayışlar boyunca onlarca yer önerildi. En çok tartışılanlar arasında şunlar yer alıyor:

— Mersin çevresi ve Batı Kilikya;

— Konya bölgesi ve Kızıldağ;

— Muwatalli II'nin anıtsal kabartmasının korunduğu Adana ilindeki Sirkeli Höyük;

— Kayseri çevresi;

— nispeten yakın zamanda (2019) ortaya atılan bir hipotez: Konya Ovası'ndaki Çumra yakınlarındaki büyük Türkmen-Karahöyük yerleşim yeri.

Tüm bu hipotezler, mesafeler, metinlerdeki yer adlarına yapılan atıflar, anıtsal kabartmaların varlığı ve günümüze ulaşan kalıntıların büyüklüğü gibi dolaylı kanıtların birleşimine dayanmaktadır. Araştırmacılar, bu tanımlamaların çoğunun spekülatif niteliğini açıkça kabul etmektedir.

Tarhuntassa ile ilişkili anıtlar

Şehrin kendisi tam olarak tespit edilememiş olsa da, bir dizi anıtsal eser şüphesiz onunla bağlantılıdır. Bunların en önemlisi, 1986 yılında keşfedilen, Tudhaliya IV ile Tarhuntassa'lı Kurunta arasında imzalanan, Hattuşa'dan çıkan hiyeroglif-Luvice Bronz Tablet'tir. Bu metin, Tarhuntassa krallığının sınırlarını ayrıntılı olarak tanımlamakta ve Güney Anadolu'daki onlarca yer ismini anmaktadır — ancak ayrıntılı bir coğrafi harita olmadan bunları bölgeye bağlamak son derece zordur.

Tarhuntassa'ya ayrıca Güney Anadolu'daki bir dizi anıtsal kaya kabartması ve hiyeroglif yazıtlar da atfedilir: Yalburt, Hatip, Karadağ, Kızıldağ. Bunların tümü genel "Luv" kültür çemberine girer ve bölgenin dini ve siyasi coğrafyasını yeniden oluşturmaya yardımcı olur.

Tarhuntassa ile ilgili gezilecek yerler

Anadolu Medeniyetleri Müzesi (Ankara)

Bugün Tarhuntassa'nın başlıca "maddi" kalıntıları, Ankara'daki Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nin vitrinlerinde sergilenmektedir: hiyeroglif yazıt parçaları, Bronz Tablet'in kopyaları, kabartma rekonstrüksiyonları. Burada, Hattuşa'dan gelen stellerin arasında, şehirden bahseden metinler de sergilenmektedir.

Güney Anadolu'nun kaya kabartmaları

Eğer o dönemin "nefesini" hissetmek istiyorsanız, en mantıklı olanı Ceyhan kıyısındaki Sirkeli Höyük kabartmasını ziyaret etmektir — bu, Anadolu'daki en eski anıtsal Hitit kabartmasıdır ve tam da Muwatalli II'yi tasvir etmektedir. Bunlara, ayrı bir keşif gezisi gerektiren Hatip ve Yalburt yazıtları da dahildir.

İlginç bilgiler

  • Tarhuntassa, tam yeri hala tespit edilememiş tek Hitit başkentidir.
  • Şehrin adı (Tarḫuntašša), "(Gök Gürültüsü Tanrısı) Tarḫunt'un şehri" olarak çevrilir; başkentin buraya taşınması, dini reformlarla ilişkili olabilir.
  • 1986 yılında Hattuşa'da bulunan Bronz Tablet, bilinen en büyük Hitit antlaşması ve Tarhuntassa krallığı hakkında en önemli bilgi kaynağıdır.
  • Tarhuntassa'lı Prens Kurunta kendini "Büyük Kral" ilan ederek, Hitit İmparatorluğu'nda kısa süreli bir ikili hükümdarlık dönemi yaratmıştır.
  • Antik Tarhuntassa, Suppiluliuma II döneminde Hititler tarafından yıkılmıştır; bu, Bronz Çağı'nda bir başkent "hain şehir" olarak nadir görülen bir durumdur.

Nasıl gidilir

Tarhuntassa'nın tam yeri bilinmediğinden, ayrı bir turistik nokta yoktur. Bu isimle ilişkili en "somut" rotalar:

— Ankara'daki Anadolu Medeniyetleri Müzesi: şehir merkezinde, Ulus Meydanı'ndan yürüyerek ulaşılabilir;

— Adana ilindeki Sirkeli Höyük: Adana'ya yaklaşık 40 km uzaklıkta, en iyisi kiralık araba ile;

— Konya ilindeki Kızıldağ ve Karadağ: özel bir gezi ve arazi rotalarında deneyim gerektirir;

— Çumra yakınlarındaki Türkmen-Karahöyük: arkeolojik bir anıt, ancak turistler için donanımlı bir sergi alanı bulunmamaktadır.

Gezginlere tavsiyeler

Özellikle Tarhuntassa ile ilgileniyorsanız, Ankara'daki Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nden başlayın — burada önemli yazıtlar ve Bronz Tablet'in kopyaları sergileniyor ve eşlik eden metinler, bu kaybolmuş başkentin neden önemli olduğunu anlamanıza yardımcı oluyor. Müzeden sonra, Sirkeli Höyük'e doğru saha gezisine devam etmek mantıklıdır; zamanınız varsa, Güney Anadolu'daki Luviya yazıtlarına da uğrayabilirsiniz.

Güney Anadolu'daki kazı alanlarına giderken araba, içme suyu ve sağlam ayakkabılar alın: altyapı çok kısıtlıdır ve yolların bazı kısımları topraktır. Hipotezlerin güncel durumunu önceden incelemek mantıklıdır — Tarhuntassa'nın yerleşimine ilişkin akademik tartışma devam etmektedir ve her saha sezonu ile birlikte tablo daha da netleşmektedir.

Rahatınız bizim için önemli, rota oluşturmak için istediğiniz işaretleyiciye tıklayın.
Toplantı lehine başlamadan birkaç dakika önce
Dün. 17:48

Ayrıca konuyla ilgili

Cyaneae (Kianei) — Demre yakınlarındaki Lykia'nın sarkofaj şehri
Cyaneae (Kianei) — Demre yakınlarındaki Lykia'nın sarkofaj şehri
Dün. 17:48
Kızılay'daki Güvenpark — Güvenlik Anıtı ve Ankara'nın kalbi
Kızılay'daki Güvenpark — Güvenlik Anıtı ve Ankara'nın kalbi
Dün. 17:48
Eski Cami (Mersin) — tarih ve mimari
Eski Cami (Mersin) — tarih ve mimari
Dün. 17:48
Bagaran — Kars ilinde bulunan Ermenistan’ın eski başkenti
Bagaran — Kars ilinde bulunan Ermenistan’ın eski başkenti
Dün. 17:48
Sıkça sorulan sorular — Tarhuntassa — Hitit Krallığı’nın kaybolmuş başkenti Tarhuntassa — Hitit Krallığı’nın kaybolmuş başkenti hakkında sık sorulan soruların yanıtları. Hizmetin çalışması, olanakları ve kullanımı hakkında bilgiler.
Tarhuntassa, MÖ 13. yüzyılın başlarında Muwatalli II döneminde Hitit İmparatorluğu'nun başkenti idi, ancak kesin konumu hâlâ tespit edilememiştir. Şehir, onlarca çivi yazısı metninde geçmektedir, ancak henüz hiçbir arkeolojik yerleşim yeri bu şehirle kesin olarak özdeşleştirilememiştir. Bu, "coğrafi bir hayalet" olarak kalan tek Hitit başkentidir.
Hayır, Tarhuntassa'yı bir turistik yer olarak ziyaret etmek mümkün değildir, çünkü tam konumu bilinmemektedir. Ancak bu konuyla ilgili birkaç gerçek yer vardır: Ankara'daki Anadolu Medeniyetleri Müzesi, Adana ilindeki Sirkeli Höyük, Çumra yakınlarındaki Türkmen-Karahöyük antik kenti ve Kızıldağ, Karadağ, Hatip, Yalburt'taki Luv yazıtları.
Bilim insanları birkaç bölgeyi tartışıyor: Batı Kilikya ve Mersin çevresi, Kızıldağ dağlarının bulunduğu Konya bölgesi, Adana ilindeki Sirkeli Höyük tepesi, Kayseri çevresi ve ayrıca 2019 yılından sonra geniş çaplı bir tartışmaya konu olan Konya Ovası’ndaki Çumra yakınlarındaki büyük Türkmen-Karahöyük antik kenti.
Ankara’daki müze turundan bahsedecek olursak, Anadolu Medeniyetleri Müzesi’ndeki Hitit dönemi sergisi için en az 90 dakika ayırmak gerekir. Sirkeli Höyük’e yapılacak saha gezisi için ayrı bir gün, Kızıldağ veya Türkmen-Karahöyük’e yapılacak gezi için ise 1–2 günlük tam teşekküllü bir keşif gezisi gerekir.
En uygun zaman ilkbahar ve sonbahardır: Güney Anadolu’da hava sıcaklığı rahattır, kışın ardından yollar geçilebilir hale gelir ve ışık, arazinin şekillerine güzel bir şekilde yansır. Mersin, Adana ve Konya Ovası’nda yaz mevsimi, uzun yürüyüş turları için fazla sıcaktır; kışın ise Kızıldağ ve Karadağ’a giden toprak yollar kapalı olabilir.
Konu oldukça kapsamlı ve akademik olduğundan, önceden hazırlık yapmadan kendi başınıza gezmek o kadar bilgilendirici olmayacaktır. Anadolu Medeniyetleri Müzesi rehberi ya da Hitit ve Luviya epigrafisi konusunda uzman bir tarihçi, Bronz Levha, kabartmalar ve bunlara eşlik eden metinlerden edineceğiniz izlenimi önemli ölçüde zenginleştirecektir.
Bronz Tablet, Tudhaliya IV ile Tarhuntassa'lı Kurunta arasında imzalanan, bilinen en büyük Hitit antlaşmasıdır. 1986 yılında Hattuşa'da bulunmuş olan tablet, bugün Ankara'daki Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nde sergilenmektedir; müzede bu konuyla ilgili replikalar ve ilgili materyaller de yer almaktadır.
Ankara'daki müze ziyareti, tarihe ilgi duyan öğrenciler için uygundur: sergi alanı kompakt ve açıklamalar anlaşılırdır. Ancak Güney Anadolu'daki arkeolojik alanlar — Kızıldağ, Karadağ, Türkmen-Karahöyük — daha çok yetişkin gezginlere yöneliktir: bu bölgelerde altyapı çok sınırlıdır, yollar toprak ve yolculuklar uzundur.
Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nin yanı sıra, Ceyhan'daki Sirkeli Höyük'teki kabartmayı da görmenizi tavsiye ederiz; bu, Muwatalli II'yi tasvir eden en eski anıtsal Hitit kabartmasıdır. Vaktiniz varsa, Konya yakınlarındaki Hatip ve Yalburt yazıtlarını, ayrıca Luvice hiyerogliflerin bulunduğu Kızıldağ ve Karadağ zirvelerini de geziniz.
Anadolu Medeniyetleri Müzesi, giriş bileti uygulanan standart müze kurallarına göre hizmet vermektedir; güncel fiyat bilgisi için ziyaret öncesinde resmi web sitesinden kontrol etmeniz tavsiye edilir. Sirkeli Höyük, Kızıldağ, Karadağ, Türkmen-Karahöyük gibi açık hava anıtları genellikle bilet gişesi olmayan açık arkeolojik alanlardır, ancak turistik altyapı da bulunmamaktadır.
Bu bölgeler genel olarak sakin olmakla birlikte, Kızıldağ, Karadağ ve Tarhuntassa'ya giden bazı yollarda yer yer toprak yol, yol işaretleri ve iletişim yok. Dört çeker bir araçla gitmek, çevrimdışı haritalar, su stoğu ve sağlam ayakkabılar bulundurmak, ayrıca yakınlarınıza rotanızı ve tahmini dönüş saatinizi bildirmek önemlidir.
Tartışmalar aktif bir şekilde devam ediyor: Her saha sezonu ile birlikte Konya Ovası, Mersin ve Kilikya hakkındaki hipotezler daha da netleşiyor. Türkmen-Karahöyük örneğinde olduğu gibi yeni hiyeroglif buluntuların ortaya çıkması, odak noktalarını önemli ölçüde değiştirebilir; bu nedenle seyahate çıkmadan önce güncel akademik yayınları ve müzelerin güncellenmiş raporlarını incelemek faydalı olacaktır.
Kullanım kılavuzu — Tarhuntassa — Hitit Krallığı’nın kaybolmuş başkenti Tarhuntassa — Hitit Krallığı’nın kaybolmuş başkenti 'nin temel işlevleri, özellikleri ve kullanım ilkelerini açıklayan kullanım kılavuzu.
Geziye çıkmadan önce Hitit İmparatorluğu, Muwatalli II, Kadeş Savaşı ve Prens Kurunta hakkında kısa bir özeti okuyun. Tarhuntassa ve Bronz Tablet’in rolünü anlamak, sergilenen eserleri ve kabartmaları daha iyi kavramanıza yardımcı olacaktır; aksi takdirde birçok yazıt ve rekonstrüksiyon size soyut taşlar gibi görünecektir.
Hangisi size daha uygun karar verin: Ankara’da müze gezisi, Adana’daki Sirkeli Höyük’e yapılacak bir gezi ya da Konya Ovası’nda Kızıldağ, Karadağ ve Türkmen-Karahöyük’e yapılacak bir keşif gezisi. Bunlara göre süre, bütçe, ulaşım türü ve ziyaret edilecek yerlerin listesi belirlenir.
En uygun zaman, Güney Anadolu'da ılıman hava koşullarının hakim olduğu ve toprak yolların geçilebilir olduğu ilkbahar ve sonbahardır. Ankara, Adana veya Konya'ya uçak veya karayolu ile ulaşımınızı planlayın, merkez şehre yakın bir konaklama yeri ayırtın ve noktalar arası seyahat planınızı yapın.
Ankara'daki müzeye gitmek için toplu taşıma yeterli; Sirkeli Höyük'e gitmek için Adana'dan araba kiralamak daha uygun; Kızıldağ ve Türkmen-Karahöyük'e gitmek için ise dört çeker bir araç tercih edilmelidir. Konaklama rezervasyonunuzu, hangi anıtlar grubuna öncelik verdiğinize bağlı olarak Ankara, Adana veya Konya'da yapın.
Ankara'daki müzenin Hatti bölümünü gezmek için en az 90 dakika ayırın. Hattuşa'dan gelen hiyeroglif yazıtlı vitrinlere, Bronz Levha'nın kopyasına ve Tarhuntassa'dan bahsedilen stellere özellikle dikkat edin. Mümkünse sesli rehber veya tarihçi rehberden yararlanın.
Adana'dan yaklaşık 40 km uzaklıktaki Ceyhan sahiline gidin ve Anadolu'nun en eski Hitit kabartması olan Muwatalli II'nin anıtsal kabartmasını inceleyin. Yanınıza su, şapka ve rahat ayakkabılar alın; fotoğraflarınızda en iyi ışığı yakalamak için ziyaretinizi sabah saatlerine veya gün batımı öncesine planlayın.
Zaman ve hazırlık durumunuz elveriyorsa, Konya yakınlarındaki Hatip ve Yalburt’u, ayrıca Kızıldağ ve Karadağ zirvelerini de rotanıza ekleyin. Önceden ulaşım yollarının durumunu, hava tahminlerini ve iletişim imkanlarını kontrol edin; bu tür geziler, dönüş yolu için de zaman ayırarak tam gün olarak planlanmalıdır.
Yola çıkmadan önce Türkmen-Karahöyük ve Tarhuntassa’nın diğer aday bölgelerindeki kazılarla ilgili güncel yayınları ve haberleri kontrol edin. Anadolu Medeniyetleri Müzesi’nin çalışma saatlerini ve alanların erişilebilirliğini teyit edin: yer belirleme konusundaki tartışmalar devam etmektedir ve ayrıntılar sezondan sezona değişebilir.